Su canlıların yaşaması için hayati öneme sahiptir. En küçük canlı organizmadan en büyük canlı varlığa kadar, bütün biyolojik yaşamı ve bütün insan faaliyetlerini ayakta tutan sudur. Dünyamızın %70′ini kaplayan su, bedenimizin de önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bun karşın yeryüzündeki su kaynaklarının yaklaşık %0.3′ü kullanılabilir ve içilebilir özelliktedir. Ayrıca nüfusun hızla artması, buna karşılık su kaynaklarının sabit kalması sebebiyle su ihtiyacı her geçen gün artmaktadır. Buna bir de tatlı suların en önemli kaynağı olan yağışların küresel ısınmanın etkisi ile azalması da eklenince su dünyada en değerli doğal kaynak konumuna gelmiştir.

Ülkemizde de tatlı su kaynakları oldukça sınırlıdır ve ihtiyaca ancak cevap vermektedir. Türkiye’nin kullanılabilir su potansiyeli 110 milyar m3 olup, bunun %16′sı içme ve kullanmada, %72′si tarımsal sulamada, %12′si de sanayide tüketilmektedir.

Her ne kadar Türkiye su kıtlığı çeken ülkeler arasında yer almasa da, hızlı nüfus artışı, sanayileşme, şehirleşme, yağışların azalması vb. sebeplerden mevcut kaynakların daha dikkatli kullanılmasını ve kirlenmeye karşı gerekli tedbirlerin bir an önce alınmasını gerektirmektedir. Ancak ne yazık ki ülkemizde çevre olgusu uzun yıllar boyunca bir lüks ve fantezi olarak görüldüğünden “önce kalkınalım, daha sonra çevre sorunları nasıl olsa halledilir” felsefesi ile çevresel felaketlerin önü açılmıştır. Çevre Bakanlığının verilerine göre Türkiye’de son 40 yılda 3 Van Gölü büyüklüğü alanında tatlı su kaynağının yok olduğu gerçeği karşısında, tatlı su kaynaklarımızı korumanın önemi giderek daha fazla artmaktadır. Kaldı ki özellikle geçtiğimiz senelerde yaşadığımız kuraklıklar neticesinde bu acı gerçeği de bizzat yaşayarak öğrenmiş bulunmaktayız.

Temel yaşam kaynağımız olan suyun dünyadaki ve ülkemizdeki durumu ile ilgili yukarıdaki genel bilgiler göz önüne alınarak, ilimizin başta içme suyu kaynağı sonra da önemli bir rekreasyon alanı olarak kullanılan Sapanca Gölü’nü değerlendirecek olursak; bizim için hayati öneme sahip olmasına rağmen göl ve çevresinin hoyratça kullanıldığına şahit olmak gerçekten üzücü bir durum. Göle seyirlik bakanlar açısından, ki bunlar içerisinde bazı yetkililerin de olması muhtemel, göl ve gölün içerisinde yer aldığı havza gayet güzel ve sorunsuz görünse de; bakmak ile görmek arasındaki farkı bilenler için göl havzası üzerindeki insan kaynaklı çevresel baskıyı fark etmemek mümkün değil.

Oldukça yakın bir zamana kadar dünya üzerinde suyu direk içilebilen nadir göllerden biri iken , 1994 yılında İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü tarafından yapılan İçme Suyu Kaynağı Olarak Sapanca Gölü’nün Korunması Projesi’nde gölün 1. sınıftan 2. sınıfa yönelmiş bir su kütlesi olduğu belirtilerek, gölün hızla kirletildiğine dikkat çekilmiştir.

Gölün son yıllarda özelliğini kaybetmesine ve hızla kirlenmesine neden olan faktörleri bizde kısaca şöyle özetleyebiliriz;

1950 sonrasında sanayileşme ve şehirleşme, 1980 sonrasında ise rekreasyon faaliyetlerinden oldukça etkilenen Sapanca Gölü Havzasının çevresinde yoğun bir yerleşimin olması, göl üzerinde büyük baskı oluşturmaktadır. Ayrıca evsel ve ticari atıkların göle karışması sonucunda meydana gelen kirlenme de önemli boyutlara ulaşmıştır.

Gölün hem kuzeyinden hem de güneyinden geçen ve oldukça yoğun kullanılan karayolları (E-5, D-100 karayolu) ve de gölün güney kıyısından geçen demiryolunun meydana getirdiği kirlilik de oldukça önemlidir. Özellikle araçlardan çıkan zehirli gazlar vasıtası ile suyun kalitesi bozulmakta ve bu da gölün özelliğini kaybetmesine neden olmaktadır.

Gölü besleyen en önemli unsurlardan biri de Samanlı Dağları’ndan inen irili ufaklı derelerdir. Ancak günümüzde bu derelerde taşınan su çoğunlukla gölün yenilenmesine imkan tanıyacak seviyede olmamakla birlikte, bir de bu dereler tatlı sulardan ziyade gerek evler gerekse turistik ve sanayi tesisleri sayesinde kirletilmiş suları göle taşımaktadır. Samanlı Dağları’ndan göle inen derelere baktığımızda birçoğunun üzerinde gerek dinlenme tesisi gerekse doğal kaynak suyu depolama tesislerinin bulunması, bu derelerin de nasıl kirletildiğinin en bariz göstergeleridir.

Sapanca Gölü çevresinde tarım önceki yıllara göre oldukça azalmasına karşılık, göl çevresinde ilaçlama, özellikle de aşırıya kaçıldığında, göl sularının özelliğinin bozulmasına neden olmaktadır. Bu bozulma zirai mücadele için yapılan ilaçlamalarda havadaki ilaç zerrelerinin rüzgarlarla sulara taşınması şeklinde olacağı gibi bu ilaçların yağışlar vasıtası ile yer altı sularına ve derelere sızması sonucunda göle karışması şeklinde de olabilir.

Ayrıca genel olarak havzadaki doğal yapının tahrip edilmesi, havza ekosisteminin bozulmasına neden olmaktadır. Ekosistemdeki dengenin bozulması ise bir birini tetikleyen çevresel sorunları da beraberinde getirmektedir.

Sonuç olarak gelecek kuşakların da temel yaşam gereksinimlerinin karşılanması adına gölün korunması hususunda hepimize büyük sorumluluklar düşmekle birlikte, en büyük sorumluluk ise yerel yönetimler ve yerel idarecilere düşmektedir. Bu konuda ulusal ve uluslar arası kurumların dikkatini çekmek çok daha zor olmakla birlikte, başarılı bir modelleme yapılmış havzalar ise örnek model olması açısından yakın takibe alınmaktadır. Sapanca Gölü için de başta üniversite, valilik ve belediye olmak üzere kamu kurumları arasında iletişimin güçlü bir şekilde sağlanması ve Sapanca Gölü için sürdürülebilir bir havza yönetim modeli oluşturulması gerekmektedir. Oldukça kapsamlı ve karmaşık olan bu süreç, uygulamadaki tüm zorluklara rağmen artık ihtiyaç olmaktan çıkmış, bir zorunluluk haline gelmiştir.

KAYNAKÇA

GÜLER M., Sapanca Gölü ve Çevresinde Doğal Kaynakların Kullanımı, İstanbul, 1999
İKİEL, C., KAÇMAZ, M.,”Global Evolution; Involving Change of Climate , Natural Resources and Human Politics”31 st IMISE Conference, Naples, İtaly, 2007
KAÇMAZ M., Sapanca-Kırkpınar’da Yerleşmenin Evrimi, Sakarya, 2005
KARCI, Y., İstanbul İline İçme-Kullanma Suyu Temini Amacıyla Sapanca Gölü Havzasının İncelenmesi, İstanbul, 1997
USLU O., Çevresel Etki Değerlendirmesi, Türkiye Çevre Vakfı Yayını, Ankara, 1993
ZENGİN, B., Sapanca Gölü ve Çevresinin Turizm, Çevre Kirliliği ve Su Kaynakları Yönünden İncelenmesi, İstanbul, 1989
Sapanca Kirlilik Araştırması Raporu, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Devlet Su İşleri Müdürlüğü İçme Suyu ve Kanalizasyon Dairesi Başkanlığı, Ankara, 1984
Sapanca Gölü Havzası 1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Uygulama Hükümleri, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Ankara, 2003
www.cevreorman.gov.tr

Yazının tam metin pdf versiyonu için tıklayın.